پروژه چیست و چگونه به انجام میرسد؟
پروژه کارشناسی یک درس ۳ واحدی از
برنامه آموزشی دوره کارشناسی مهندسی مواد است، اما متفاوت! درسهای دیگر دارای موضوع، محتوا، طرح درس، مرجع، محل کلاس، تاریخ آزمون، و استاد مشخص هستند؛ اما از درس پروژه، هیچکدام معلوم نیست، حتی استاد! با این همه، هر ایدهای، یا هر کاری، یا هر موضوع مورد علاقهای، به نحو دلخواه، پروژه نیست! پروژه ساختار و زمانبندی دارد؛ مانند یک زمین خالی است، اما خطکشی شده.
برای درس پروژه کارشناسی
خطاهای شناختی هست، که باعث میشود، این درس با کارهای دیگر اشتباه گرفته شود، مخلوط شود، سخت شود، و سبب افزایش ابهام، زمان و هزینه پروژه گردد. از بین خطاهای شناختی اینها رایج است: یکسان پنداشتن پروژه با شغل آینده، اشتباهگرفتن پروژه با علاقمندی شخصی، اشتباهگرفتن پروژه با موضوع خاص، و نادیدهگرفتن نقش تیم و ساختار کار، نادیدهگرفتن مستندسازی و گزارش، برداشت فردی و تکروی، و نبز، هدفگذاری غیرواقعی، مثل رسیدن به مقاصد بلندپروازانه فردی. به طور ساده، پروژه یک درس عملی است، در راستای یادگیری و پرورش مهارت و شایستگی مهندسی. هدف و برونداد درس پروژه اینگونه بیان میشود:
«
دانشجو پس از گذراندن درس پروژه میتواند، در یک تیم مهندسی عضو شود و با مشارکت فعال، یک چالش را در قالب یک مساله مهندسی طرح کند، رویکردهای ممکن برای آن را جستجو و بررسی نماید، رویکرد مناسب را طبق اصول مهندسی، انتخاب، طراحی، آزمایش، و تجزیه و تحلیل کند، و در پایان، یک گزارش استاندارد از روند طرح و حل مساله به نگارش و تدوین در آورد، و در حضور جمع ارائه نماید.»
درس پروژه کارشناسی با راهنمایی یک یا دو استاد راهنما و در طی حداکثر دو نیمسال تحصیلی به انجام میرسد. ضوابط اخذ درس و مقررات آموزشی مربوط به پروژه کارشناسی در
آییننامه و رویههای آموزشی دوره کارشناسی شرح داده شده است. در اینجا، نکتههایی مرور می شود که به طور خلاصه بیان میکند مراحل ثبتنام و انجام پروژه کارشناسی چگونه است:
پیشنیاز
پیشنیاز ثبتنام واحد درسی پروژه کارشناسی گذراندن ۹۵ واحد از برنامه درسی کارشناسی است. دانشجویان
در سال آخر دوره کارشناسی به این کار رسیدگی میکنند.
ثبتنام پروژه
پس از گذراندن پیشنیاز، دانشجو میتواند درس پروژه را در زمان انتخاب واحد در
سامانه آموزشی (پرتال) دانشگاه صنعتی امیرکبیر ثبتنام کند. هنگامی که دانشجو تعداد ۱۰۵ واحد را گذرانده و هنوز پروژه را ثبتنام نکرده باشد، سامانه در اولین نیمسال پس از ۱۰۵ واحد، به طور خودکار واحد درسی پروژه در برنامه ترمی دانشجو ثبت میکند.
تاریخهای مهم
لازم است دانشجویان تاریخهای مهم پروژه کارشناسی خود را مطابق
آییننامه و رویههای آموزشی دوره کارشناسی شناسایی کرده و در طی مراحل انجام پروژه درنظر داشته باشند. تاریخهای مهم شامل موارد زیر است:
- تاریخ شروع پروژه (ثبتنام)
- مهلت تصویب پیشنهاد پروژه
- مهلت تحویل گزارش پروژه (و مهلت برگزاری دفاعیه)
- مهلت اصلاح، تایید و تحویل گزارش به کتابخانه
مراحل پروژه کارشناسی
مراحل پیشرفت پروژه و انجام کارها میتواند در چهار فاز دستهبندی و خلاصه شود:
فاز صفر: شناسایی پروژه
انتخاب استاد راهنما
در این مرحله دانشجو با اولویت مدنظر خود به چندی از استادان دانشکده مراجعه نموده و درخواست خود برای راهنمایی پروژه کارشناسی را طرح میکند.
لازم است یکی از
اعضای هیات علمی دانشکده مهندسی مواد و متالورژی، راهنمایی پروژه کارشناسی دانشجو را به عهده بگیرد. درصورت نیاز، با نظر و تایید استاد راهنمای اول، دانشجو میتواند استاد راهنمای دوم و استاد مشاور برای پروژه کارشناسی داشته باشد.
انتخاب موضوع و برنامه اجرایی پروژه
با نظر و راهنمایی استاد راهنما، بررسیهای اولیه برای انتخاب موضوع و عنوان پروژه کارشناسی انجام میشود.
دانشجویان میتوانند توانمندی و علاقمندی خود را به اطلاع استاد راهنما برسانند، اما علاقمندی اولویت انتخاب پروژه و تنها معیار آن نیست؛ بلکه کسب مهارتهای مهندسی، شایستگیهای موردنیاز شغلی، و دانش و تجربه استاد راهنما درمورد تقاضای صنعت، حمایتهای مالی، امکانسنجی تجهیزات و آزمایشگاه، و کارهای انجام شده قبلی از معیارهای مهم است.
پس از انتخاب موضوع و عنوان پروژه، یک برنامه اجرایی کلی در قالب فهرست کارها و زمانبندی پروژه (گانت چارت) در
برگ تصویب پروژه کارشناسی نوشته میشود.
تصویب عنوان پروژه
طرح پیشنهادی پروژه در قالب
برگ تصویب پروژه کارشناسی به تایید استاد راهنما میرسد و به
مدیر گروه آموزشی مربوطه تحویل داده میشود. طرح پیشنهادی در شورای گروه آموزشی طرح و تصویب میشود و عنوان پروژه در پرتال آموزشی دانشجو ثبت میگردد. در صورت نیاز به اصلاح یا تغییر در پروژه، کار تصویب پروژه از مرحله قبل تکرار میشود.
فاز یک: طراحی پروژه
فاز طراحی پروژه با راهنمایی و مشورت استاد راهنما انجام میشود و میتواند شامل مراحل زیر باشد:
مطالعات اولیه و طرح پرسش
طرح مساله
روش پژوهش
طراحی آزمایش
فاز دو: اجرای پروژه
فاز اجرایی پروژه ممکن است بسته به موضوع پروژه متفاوت باشد و به طور عمومی میتواند شامل مراحل زیر باشد. اما آنچه مستقل از موضوع و اجرای پروژه، همیشه هست، مستندسازی و تدوین گزارش پروژه کارشناسی است که لازم است توسط دانشجو انجام شود. برای
چگونگی تدوین گزارش پروژه راهنمای گزارشنویسی را ببینید.
مطالعات کتابخانهای
مستندسازی (فصل ۲ پایان نامه: مرور منابع)
گردآوری داده
نمونهسازی و مدلسازی
انجام آزمایش و شبیهسازی
ثبت و پردازش دادهها
مستندسازی (فصل ۳ پایان نامه: روش پژوهش)
استخراج نتایج
تحلیل دادهها و بحث در نتایج
مستندسازی (فصل ۴ پایان نامه: نتایج و بحث)
مستندسازی (فصل ۵: جمعبندی و فصل ۱: مقدمه)
تدوین گزارش پروژه
فاز سه: ارزیابی پروژه
در فاز پایانی پروژه (ارزیابی) گزارش پروژه ویرایش و داوری میشود. این فاز شامل کارهای زیر است:
- ویرایش گزارش پروژه با نظر و تایید استاد راهنما (
چک لیست ویرایش گزارش و پایاننامه را ببینید)
- تحویل گزارش پروژه به استاد راهنما و درخواست برگزاری جلسه داوری
- برگزاری جلسه ارائه گزارش پروژه درحضور داور و استاد راهنما
- اصلاح نهایی گزارش و تحویل به کتابخانه